Geen contact met je ouders* hebben. De meeste mensen kunnen zich er weinig of niets bij voorstellen. Zelfs als de neuzen binnen de familie niet altijd dezelfde kant opstaan. Het zit niet in onze natuur om te kiezen voor geen contact met je ouders te willen hebben. Je ouders hebben je in de wereld gezet en grootgebracht. Dat je je ouders niet meer zou willen zien, past niet in het wereldbeeld van de meeste mensen. Je moet je ouders respecteren en wellicht zelfs ‘eren’. Bovendien zijn ouders toch van die mensen die altijd alles voor hun kinderen doen en ze onvoorwaardelijk liefhebben? Hoezo geen contact met je ouders willen?

* Lees ook: Hoe ontwikkelingstrauma ons leven voor altijd negatief beïnvloedt *

Geen contact met je ouders is een keuze die je liever niet maakt

Enerzijds ben ik blij voor mensen die die keuze niet begrijpen. Hopelijk betekent dat dat ze fijn zijn opgegroeid en ook als volwassene een goede relatie met hun ouders hebben. Anderzijds is het ook jammer wanneer mensen die het niet begrijpen zich hierover uitspreken tegen het volwassen kind dat het contact heeft verbroken. Die heeft het namelijk al moeilijk genoeg en is zeker niet over één nacht ijs gegaan. Ook het volwassen kind dat een ingewikkelde of verstoorde relatie met een of beide ouders ervaart, wil die keuze liever niet hoeven maken. Wanneer iemand dat toch doet, zegt dat wel iets. En betekent dat wel iets. En levert dat heel veel moeilijke gevoelens op. Daarover gaat ook het onderzoek dat ik hier bespreek.

Gesprekken met 25 volwassenen die geen contact meer hadden

De Australische onderzoeker Kylie Agllias publiceerde enige tijd geleden in het ‘Journal of Social Work Practice een artikel over de ervaringen van volwassen kinderen die geen contact meer met hun ouders hadden. Ook publiceerde ze in 2016 het boek ‘Family Estrangement’ over hetzelfde onderwerp. Voor het artikel sprak Agllias 25 volwassen die ervoor hadden gekozen om geen contact meer met een of beide ouders te willen hebben. Een pijnlijk onderwerp waar je niet makkelijk over praat. Maar wel een belangrijk onderwerp. Het komt veel meer voorkomt dan je misschien denkt. Daarom is het goed dat hier ook vanuit wetenschappelijke hoek meer aandacht aan wordt besteed.

* Lees ook: Worden we steeds meer onszelf wanneer we ouder worden? *

Geen contact met je ouders om te herstellen

De 25 volwassen kinderen die deelnamen aan het onderzoek, gaven aan geen contact met hun ouders te hebben. Ze zeiden rust en ruimte nodig hadden om te helen van de moeilijke relatie die ze altijd met hun ouders hadden. Maar langdurig geen contact hebben, gaat voor deze mensen ook gepaard met het ervaren van rouw en verlies. Dat verlies gaat nooit echt over. Ze missen familie, ze missen de steun die ouders kunnen bieden op financieel, emotioneel en praktisch gebied. Ik zeg hier met opzet ‘die ouders kunnen bieden’ voor de goede opletters.

Geen contact met je ouders heeft ook impact op andere levensgebieden

De meeste mensen die meededen aan het onderzoek gaven namelijk aan dat ze wel een familie missen, maar niet hun eigen familie. Om die reden bleven ze het contact met hun ouders ook uit de weg gaan. Niet alleen heeft het uit de weg (blijven) gaan van contact invloed op degene die die keuze maakt. Het beïnvloedt ook de relaties met andere familieleden, collega’s, vrienden en zelfs (potentiële) levenspartners.

Geen contact met je ouders? Je bent niet alleen!

Hoewel er sprake lijkt te zijn van een lichte kentering, is er relatief weinig aandacht onder psychologen en hulpverleners voor problemen en ervaringen van mensen die vervreemd zijn van hun gezin van herkomst. Dat is raar. Om te beginnen omdat het regelmatig voorkomt. Het was even zoeken naar cijfers voor Nederland. Volgens de familiemonitor van netwerknotarissen.nl had in 2015 47 procent van de Nederlanders geen contact met één of meerdere familieleden. Tien procent van de respondenten gaf aan geen contact meer met de ouders te hebben. Het gaat overigens om een niet-representatieve enquête waar mensen vrijwillig aan deel konden nemen. De cijfers zijn dus hooguit een indicatie van de situatie in Nederland. Preciezere cijfers heb ik niet kunnen vinden. Het gaat om een pijnlijk onderwerp, waarbij een representatief onderzoek ook ingewikkeld is om op te zetten. Niet iedereen zal er graag over nadenken, praten of anderen informeren over hun situatie.

* Lees ook: Hoe een relatie je helpt je slechte jeugd achter je te laten *

Vervreemding van familie in internationaal onderzoek

Het Britse Standalone deed samen met de University of Cambridge in 2015 een onderzoek naar de situatie in het Verenigd Koninkrijk. Uit hun onderzoek blijkt dat er in zeker een op de vijf families er sprake is van vervreemding tussen familieleden. In de Verenigde Staten werd in 2015 een onderzoek gepubliceerd in de “Journal of Marriage and Family” waaruit een grootschalig onderzoek bleek dat 10 procent van de moeders geen contact meer had met één of meer van hun volwassen kinderen. Eind 2015 werd ook een artikel gepubliceerd in het “Journal of Psychology and Behavioral Science” waarin bijna 40 procent van de respondenten aangaf geen contact te hebben met één of meerdere directe familieleden. Dus geen contact met (één van de) ouders, kinderen, broers of zussen. De cijfers variëren dus nogal. Het hangt af van de onderzoek zelf, hoe men aan de respondenten is gekomen, enzovoort. Niet iedereen in deze situatie zal willen meewerken aan zulk onderzoek of het achterste van zijn tong laten zien. Het blijft dus een beetje gissen. Maar geen contact met één of meerdere familieleden komt heel vaak voor. Je familie kies je niet en persoonlijkheden en onderlinge verwachtingen matchen bepaald niet altijd lekker.

Geen contact met je ouders is traumatisch

Een andere reden dat het gek is dat er toch relatief weinig bekend is over vervreemding binnen families is het feit dat geen contact met je ouders nogal wat betekent. Geen contact met je ouders beïnvloedt je leven op heel veel manieren. Het wordt door therapeuten en wetenschappers gezien als een aanleiding van een doorlopend gevoel van verlies en een trauma dat er flink inhakt. Het heeft effect op je levenskwaliteit, op je relaties met andere mensen en waarschijnlijk ook op je gezondheid. Dat is niet niks. Ook als je zelf de keuze hebt gemaakt om geen contact met je ouders meer te willen hebben.

Is afgewezen worden het resultaat van zelf afwijzen?

Veel onderzoek heeft zich vooral gericht op degenen die afgewezen zijn, of zich afgewezen voelen. Als volwassene kiezen voor geen contact met je ouders: pijnlijk, maar noodzakelijk zinvollerleven.nlDit is volgens mij trouwens relatief in die zin dat een kind niet graag zijn of haar ouders verstoot. De kans is groot dat het volwassen kind in kwestie zich op de een of andere manier ook al niet gewaardeerd, geliefd of geaccepteerd voelde in het gezin van herkomst. Als volwassene kan je dan uiteindelijk tot de pijnlijke keuze komen dat geen contact met je ouders de enige manier is om geen onderdeel meer te blijven van een moeizame relatie.

Vervreemding van of geen contact met je ouders?

Ik gebruik hier overigens vervreemding en geen contact door elkaar. In het onderzoek van Agllias, waar ik me hier op baseer gaat het formeel over vervreemding. Dat kan zowel fysiek zijn, dus geen of heel erg weinig contact tussen familieleden. Het kan ook gaan over emotionele vervreemding. Daarbij is er misschien nog wel contact. Maar is het contact altijd moeizaam en gespannen. Er is verder sprake van emotionele afstand tussen familieleden. Bijvoorbeeld omdat verwachtingen over een weer niet op elkaar aansluiten, men afstand ervaart of dingen van de ander wil die niet bij de ander passen. Overigens kan de emotionele vervreemding ook leiden tot volledige fysieke vervreemding waarbij uiteindelijk het contact wordt verbroken. Soms is voor betrokkenen geen contact te verkiezen boven moeizaam contact.

* Lees ook: Depressie: oorzaken, gevolgen en behandeling.
Inzetten op praten of pillen? *

Opzet van het onderzoek

Terug naar het onderzoek van Agllias, waar het hier over gaat. Aan het onderzoek deden  26 volwassenen mee van 30 tot 50 jaar oud. Het ging om 20 vrouwen en 6 mannen, die vervreemd waren van tenminste één van hun ouders. Uiteindelijk zijn de antwoorden van één mannelijke deelnemer niet meegenomen in de resultaten. Het verbreken van het contact was niet zijn initiatief en het in stand houden van die vervreemding ook niet. Daarmee viel hij buiten het doel van het onderzoek. Na een eerste uitgebreide vragenronde werd uiteindelijk met zes van de deelnemers (vijf vrouwen en een man) een tweede keer diepgaand gesproken over hun gevoelens en ervaringen. Twee van deze zes deelnemers maakten daarnaast gebruik van een dagboekje voor het onderzoek tussen beide gespreksrondes door om hun ervaringen op te tekenen. Het doel was niet om een soort algemene universele waarheden over vervreemding van familie te vinden. Het doel was om met de deelnemers aan het onderzoek uitvoerig te bespreken hoe zij van dag tot dag de vervreemding ervoeren. Welke emoties dit opriep, welke ervaringen zij hadden en waar ze tegenaan liepen in hun leven. De gegevens van 25 deelnemers zijn uiteindelijk meegenomen in het onderzoek en geanalyseerd.

De achtergrond van deelnemers aan het onderzoek

Van de 25 deelnemers die overbleven, hadden bij het eerste interview in 22 gevallen geen contact meer met hun moeder en in 17 gevallen niet meer met hun vader. Veertien van de deelnemers had met beide ouders geen contact meer. De meesten hadden zelf de keuze gemaakt om geen contact meer te onderhouden met een of beide ouders. Bij acht deelnemers was het contact langzaam steeds minder geworden. De deelnemers hadden in die gevallen actief besloten dat zo te houden. In nog eens acht gevallen hadden de ouders het initiatief genomen om het contact te verbreken, maar hadden de volwassen kinderen besloten om dat zo te laten.

Soms al 39 jaar geen enkel contact meer

De deelnemers waren in 35 gevallen fysiek vervreemd van een of beide ouders. De duur daarvan varieerde van 1 maand tot 39 jaar. Gemiddeld duurde de periode van geen contact zo’n negen jaar lang. Vier deelnemers zagen hun ouder(s) nog wel, maar voelden zich emotioneel van (een van) hen vervreemd. Zelf vind ik het dit onderscheid overigens niet heel duidelijk. Ik kan me voorstellen dat veel mensen een emotionele afstand voelen van (een van) hun ouders, maar nog wel contact hebben. Ook dat is natuurlijk pijnlijk, maar mij lijkt dit toch een andere categorie. Natuurlijk kan het een wel tot het ander leiden. Maar dat zei ik al eerder.

Drie belangrijke redenen voor verbreken van contact

Agllias noemt drie belangrijke redenen dat volwassen kinderen uiteindelijk kiezen om het contact met hun ouders te verbreken. Dit zijn mishandeling, slecht ouderschap en verraad. De meeste deelnemers gaven aan dat een langdurig (ervaren) gebrek aan verbinding met de ouder(s) vooraf ging aan en mede bijdroeg aan het verbreken van het contact met de ouder(s). Ze gaven aan dat er eigenlijk doorlopend sprake was van het verbreken van het contact en het weer opnieuw proberen tot het (vaak) weer niet meer ging. Kiezen voor het volledig verbreken van het fysieke contact gebeurde vaak in een periode dat ze weer herenigd waren en er iets relatief kleins voorviel of ze zich verraden voelden.

vervreemding geen contact met je ouders familie zinvollerleven.nl

Geen contact met je ouders is te verkiezen boven een ongezonde relatie

Uiteindelijk kwamen ze dan tot de conclusie dat de relatie met de ouders dusdanig negatief en destructief was, dat het beter was om die te verbreken. De deelnemers gaven aan dat dit vooral te maken had met eigenschappen van de eigen ouders waarin geen verbetering verwacht of ervaren werd. Zij trokken de conclusie dat het beter was voor hun geluk en gezondheid om de banden te verbreken.

“Ik heb niet het contact verbroken om haar pijn te doen, maar om mezelf te beschermen en om een eigen persoon te worden.”

Geen contact met je ouders als bron van verlichting, herstel en persoonlijke groei

De deelnemers zagen het verbreken van het contact met hun ouders als enige manier om te komen tot persoonlijke groei, tot herstel en als weg om gelukkiger te worden. Een deelnemer beschrijft de vervreemding als vorm van bescherming die de giftigheid tegenhoudt. De keuze voor geen contact wordt door niemand als de makkelijke weg gezien, maar wel als essentiële stap om te komen tot een beter leven. Een van de respondenten geeft aan “Ik heb niet het contact verbroken om haar pijn te doen, maar om mezelf te beschermen en om een eigen persoon te worden.” Een ander geeft aan dat ze zich gerealiseerd heeft dat ze haar moeder nooit zal kunnen veranderen, dat ze het haar verdriet doet dat er geen sprake is van loyaliteit en een goede moeder-dochterband, maar dat ze zich erbij heeft neergelegd dat dit er niet in zit.

Actief werken aan persoonlijke groei en inzicht

De onderzoeker geeft nog aan dat het buiten het doel van het onderzoek viel, maar dat de deelnemers aan het onderzoek allesbehalve passief waren na het verbreken van het contact met hun ouders om aan zichzelf te werken. Dat deden ze op verschillende manieren, maar ze gingen allemaal aan de slag met het actief werken aan hun persoonlijke groei. Dat was een lange weg, waarbij ze aan de slag gingen met het inzicht in hun eigen persoonlijkheid en hun inzicht in relaties tussen mensen. Ze gingen aan de slag met het verbeteren van hun welzijn en gezondheid, deden opleidingen op het gebied van psychische hulpverlening en lazen zelfhulpboeken.

* Lees ook: “Nee” zeggen kan je leren met deze 16 tips *

Geen contact met je ouders is ook een groot verlies

Ondanks al deze initiatieven om te komen tot persoonlijke groei en een beter leven, ervoeren de deelnemers aan het onderzoek wel degelijk ook het verlies van hun ouders. Eigenlijk waren ze in rouw na het verlies van hun ouders. Ze waren verdrietig en ervoeren dit verlies ook als traumatisch. Ook als ze zelf degenen waren die het contact hadden verbroken. Hoewel veel deelnemers aan het onderzoek in zich eerste instantie opgelucht voelden, kwam er al heel snel een rouwproces op gang waar ze zich door overweldigd voelden. Ze ervoeren angst, de schok, het verdriet en de impact van de beslissing die ze hadden genomen. Ze waren boos, voelden zich gekwetst en ervoeren de situatie als onrechtvaardig en dat was ook duidelijk voelbaar in de interviews die in het onderzoek met ze gehouden werden.

* Lees ook: Zes adviezen om je jeugdtrauma te overwinnen *

Boosheid en totale teleurstelling over ervaren onrecht 

Hoewel veel van de gevoelens na verloop van tijd wel minder sterk werden bleven de boosheid, het piekeren en de totale teleurstelling bij veel deelnemers nog heel lang door etteren. Veel van de mensen die nog niet zo lang het contact hadden verbroken waren heel erg boos op degene met wie ze het contact hadden verbroken. Niet alleen vanwege hun houding en gedrag. Maar vooral ook omdat ze hun in een onmogelijke positie hadden gebracht om die moeilijke keuze te moeten maken. Een keuze die heel veel verdriet en soms ook stigma’s met zich meebracht. Een keuze waarvan ze het oneerlijk vonden dat zij uiteindelijk de knoop moesten doorhakken.

“Wat heb ik verkeerd gedaan? Waarom kon je niet gewoon van me houden?”

Veel deelnemers bleven piekeren over wat er gebeurd was en waarom. Ze vroegen zich af waarom hun ouders hun hadden afgewezen of verraden, of waarom hun ouders hun anders (slechter) behandelden. Een deelnemer vroeg zich af “Wat heb ik verkeerd gedaan? Waarom kon je niet gewoon van me houden?”

Moeilijke dagen en plekken

Veel deelnemers voelden zich in eerste instantie schuldig over hun beslissing. Dit schuldgevoel maakte echter in de loop van de tijd steeds meer plaats voor heel veel leed. Specifieke dagen in het jaar waren moeilijk, zoals verjaardagen en de feestdagen. De deelnemers aan het onderzoek voelden ook heel veel spanning wanneer ze naar het de omgeving gingen waar hun ouders woonden.

Gemengde gevoelens over die moeilijke beslissing

Pogingen die de vervreemde ouder(s) deden om het contact te herstellen werden vaak ervaren als iets dat de pijn opnieuw boven bracht. Vaak waren die pogingen dusdanig nietszeggend of ongepast, dat de volwassen kinderen er niet op reageerden. Ze voelden zich zeker niet geroepen om het contact met de ouders te herstellen. Kadootjes of brieven van de ouders leverden ook een dubbel gevoel op. Enerzijds waren de volwassen kinderen opgelucht dat hun ouders toch aan hun hadden gedacht. Anderzijds ervoeren ze het ook als ontoereikend of als mosterd na de maaltijd en soms zelfs als een regelrechte belediging. Een briefje sturen is allemaal wel leuk en aardig.  Maar zo’n briefje staat niet in verhouding tot jaren van gedoe en ellende die de volwassenen hebben ervaren.

* Lees ook: Pak je eenzaamheid aan met deze 16 tips! *

Wel familie missen, maar niet je eigen familie

Sommige deelnemers gaven aan dat ze wel graag een familie hadden. Ze misten een familie. Maar ze misten niet hun eigen familie. Ze missen de steun die familie kan bieden. Steun waarvan ze zien dat anderen die wel krijgen. Ook missen ze het gevoel echt gekend te worden. Ze missen mensen die hun hun hele leven al kennen, nu hun ouder(s) niet meer in beeld zijn. Sommigen voelden zich heel erg geïsoleerd. Ze konden niemand bellen als er iets aan de hand was en misten familie in die zin.

Slechte relaties met de ouders werkt door in andere relaties als volwassene

Deelnemers gaven ook aan dat de beroerde relatie met hun familie die vaak eenzijdig was ook in andere levensgebieden tot problemen heeft geleid. In liefdesrelaties, maar ook in vriendschapsrelaties, bijvoorbeeld. Soms kozen ze partners uit die hun net zo negatief benaderden als hun ouders altijd hadden gedaan. Soms hadden deelnemers ook vriendschappen geaccepteerd die eenzijdig waren of op een andere manier ongelijkwaardig waren. Dit had volgens hun te maken met hun lage zelfbeeld, het niet in staat zijn om voor zichzelf op te komen, om duidelijke grenzen te stellen en de behoefte om aardig gevonden te worden. Daarnaast hadden sommigen ook problemen met het vertrouwen van andere mensen.

* Lees ook: Rouwen om de dood van onze ouders gaat over meer dan gemis *

“Het blijft toch je moeder”

Sommige deelnemers gaven ook aan dat (andere) familieleden, vrienden en kennissen hun niet steunden in hun keuze om geen contact meer met hun ouders te willen hebben. Mensen die aangeven ‘dat het toch hun moeder blijft.’ Daardoor hadden veel deelnemers een beperkte sociale groep van mensen waar ze erg op leunen voor emotionele en andere vormen van steun. Er is veel onbegrip bij mensen die niet kunnen invoelen hoe mensen tot een dergelijke beslissing komen.

De keuze om geen contact te willen moet doorlopend bestendigd worden

De volwassen kinderen geven aan dat ze heel erg gekwetst zijn en desondanks vaak hebben gedacht aan het herstellen van de relatie met hun ouder(s). Maar ze kunnen zich er niet toe zetten. De pijn zit te diep. Bovendien heeft het het proces om tot die keuze te komen en vervolgens er zelf bovenop te komen en aan zichzelf werken zoveel energie en pijn gekost, dat het risico dat alle moeite voor niks is geweest te groot is. Ze zijn bang dat het herstellen van het contact ook alle oude problematische patronen in hun zelf, maar ook tussen hun ouders ook weer boven zullen komen. Dat willen ze zichzelf niet aandoen en dat risico kunnen en willen ze niet nemen. Dat betekent ook dat het volhouden van geen contact een keuze is die steeds opnieuw gemaakt moet worden en ook energie blijft kosten.

* Lees ook: Is jouw kind van jou of van zichzelf? *

Nadelige gevolgen om het contact uit de weg te blijven gaan

Als volwassene kiezen voor geen contact met je ouders - pijnlijk, maar noodzakelijk zinvollerleven.nl familie gezin ouders vervreemdingEr zijn ook kosten in andere zin. Het niet vindbaar willen zijn voor je ouder(s), betekent ook dat je niet vindbaar bent voor anderen, dat je terughoudender bent met het online zetten van je contactgegevens of je telefoonnummer. Als ondernemer en ook steeds meer als werknemer betekent dat dat je klanten verliest of er baankansen aan je neus voorbij gaan. Ook andere familieleden kunnen uit beeld raken door het verbreken van het contact met de ouders. Bijvoorbeeld broers of zussen of anderen die de kant van je ouder(s) kiezen.

* Lees ook: Kindermishandeling leidt tot meer gevoeligheid voor stress en meer kans op depressies en angstklachten als volwassene *

Geen contact hebben vergt blijvend veel energie

De deelnemers gaven aan geen contact te willen met hun ouder(s), maar het bleef energie vreten. Ze maken zich bijvoorbeeld zorgen wanneer er in hun omgeving een sterfgeval is en ze beseffen dat ook hun ouder(s) met wie ze geen contact hebben ook niet het eeuwige leven hebben. Ze denken na over wat er gebeurt of wat ze moeten doen wanneer hun ouder(s) ernstig ziek wordt, of overlijdt. Het bezoeken van een ouder die ziek is of op sterven ligt werd door veel deelnemers gezien als een stap terug in hun persoonlijke groei. Sommigen maakten zich zorgen over zulke scenario’s en vroegen zich af of ze in die gevallen wel contact moesten maken. Anderen wisten zeker dat ze absoluut geen enkel contact meer wilden. Ook niet in geval van ziekte of dood. Maar hielden wel rekening met verder emoties rondom verlies en rouw wanneer dat moment zich aan zou dienen.

Een paar belangrijke lessen uit dit onderzoek

  • Het verbreken van het contact met je ouders is geen eenmalige kwestie. Het  blijft aandacht en energie vragen van degene die die keuze maakt; 

  • Geen contact met je ouders betekent ook dat je een niet lineair rouwproces ingaat, dat gepaard gaat met veel verdriet en waarbij gevoelens op elk moment weer losgemaakt kunnen worden; 

  • Het verbreken van het contact met je ouder(s) speelt zich ook af in een sociale context. De samenleving heeft een beeld van familie als een plek van trouw, onvoorwaardelijke liefde en ook wederzijdse verplichtingen. Daardoor kan degene die kiest voor geen contact met de ouders zich schuldig en onbegrepen voelen; 

  • Vervreemding ten gevolge van verstoorde en moeizame relaties binnen het gezin van herkomst kunnen voor de volwassen kinderen die het contact uiteindelijk verbreken ook hun weerslag hebben op relaties met anderen. Zoals liefdesrelaties, vriendschappen en werkrelaties; 

  • Door het verbreken van het contact met de ouder(s) en de moeizame relaties met anderen, leidt dit ook tot het meer steunen op al bestaande relaties van het volwassen kind. Dit is zeker in de periode die volgt op het verbreken van het contact het geval; 

  • Geen contact met je ouders leidt ook tot het gevoel niet gekend te worden. De mensen die je het langste kennen, zijn niet meer in beeld. Je raakt daarmee ook een deel van je persoonlijke geschiedenis kwijt; 

  • Ook verbroken relaties met de ouder(s) vergen veel aandacht. Sommige onderzoekers zeggen hierover dat nauwe relaties niet verdwijnen, maar alleen veranderen. Zolang de verstoten ander nog in de gedachten van het volwassen kind bestaat, is er nog steeds sprake van een relatie. Ook als dit alleen vorm krijgt op cognitief niveau. 



* Geen contact met je ouders of met andere opvoeders?

Ik schrijf ‘ouders’. Dit kan ook één van de ouders zijn. De moeder, of de vader. Het onderzoek spreekt alleen over ouders en specificeert gaandeweg of het alleen om de vader, de moeder of beide ouders gaat. Ik gebruik dit een beetje door elkaar in dit stuk voor de leesbaarheid. Als je zelf als lezer bij pleeg-, stief- of adoptie-ouders, of andere mensen mensen bent opgegroeid, herken je de gevoelens en ervaringen die hier worden misschien ook. Zelf weet ik dat niet en het onderzoek ging er niet over. Maar als je je situatie wel herkent en de noemer ‘ouders’ voor jou niet klopt, nodig ik je uit om het voor jezelf toepasbaar te maken op jouw situatie als kind.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here