We zijn God niet – over tekortkomingen in de psychiatrie

We zijn God niet gaat over beperkingen van het werken met de DSM en opgelegde behandelprotocollen. Dat is een probleem voor patiënten en hulpverleners.

We zijn god niet

Vaak schrijf ik vaak pas als ik mijn gedachten over iets al uitvoerig heb laten gaan. Het geschreven stuk is dan de uitkomst van dat proces. Maar nu lees ik het boek “We zijn God niet” van neurowetenschapper en ervaringsdeskundige Myrrhe van Spronsen en psychiater Jim van Os en nu heb ik heel erg behoefte om al lezend te overpeinzen, te bespreken en te delen. Hoe dat vorm krijgt, zal blijken, maar weet ik nu nog niet. Maar toch.

* Lees ook: Pak je eenzaamheid aan met deze 16 tips! *

We zijn God niet als pleidooi voor een opfrisbeurt van de psychiatrie

De ondertitel van “We zijn God niet” luidt ‘pleidooi voor een nieuwe psychiatrie van samenwerking’ en daar gaat het boek over. Eerlijk gezegd had ik me van te voren niet uitvoerig verdiept in het hoe of wat van dit boek. Ik verwachtte ik een soort lang essay over de zin en vooral onzin van de DSM V(Diagnostic Statistic Manual) en zijn -volgens mij- in Nederland wat minder bekende en iets uitgebreidere medische broertje, de ICD 11 (International Classification of Diseases). Even op zijn Janboerenfluitjes: de DSM is de classificatiebijbel voor psychiatrische diagnoses in Nederland. De ICD is de internationalere versie waar ook fysieke medische problemen in staan.

Met het juiste setje symptomen ben je rijp voor de GGZ

De DSM en ICD doen zich veel medisch wetenschappelijker voor dan ze eigenlijk zijn. Ze beschrijven op psychiatrisch vlak vooral symptomen. Wanneer je een specifieke hoeveelheid van een specifieke set symptomen hebt, heb je een diagnose te pakken. Dat klinkt arbitrair. En dat is het ook. Die symptomen, of klachten, of dingen waar mensen last van hebben, komen namelijk ook breed voor in de algemene bevolking. Maar wanneer je al dan niet tijdelijk net wat meer of wat ernstiger symptomen hebt, ben je officieel een pathologisch geval, een zieke, een psychiatrisch patiënt. Rijp voor de Geestelijke Gezondheidszorg, de GGZ.

* Lees ook: Gezonde grenzen: belangrijk voor jezelf en anderen! *

We zijn God niet, we zijn feilbare hulpverleners

De schrijvers van “We zijn God niet” vinden dat er meer co-creatie moet zijn. Vooral ook met de patiënt als ervaringsdeskundige zelf. De hulpverleners in de GGZ zijn ook maar mensen, die op basis van een smalle en beroerde wetenschappelijke basis ook maar in het duister tasten. Met de beste bedoelingen, maar toch. Vooral veel in het duister. De GGZ gaat niet zozeer uit van wat de hulpvrager, de patiënt nodig heeft, maar van wat de algemeen geaccepteerde status quo in de psychiatrie is. Academici zoals psychologen en psychiaters worden opgeleid binnen een bepaald denkkader. Dat denkkader is academisch van aard en gestoeld op onderzoekslijnen van psychiatrisch onderzoek dat plaatsvindt binnen een academische setting. Ze vliegen de problemen van de patiënt dus aan vanuit hun toch in die zin wat beperkte academische frame. Dat frame gaat vooral gaat over zeer specialistische diagnostiek en evidence based symptoomreductie.

* Lees ook: Het tekort van het teveel – Damiaan Denys *

We zijn God niet over GGZ-standaarden, protocollen en managementmumbojumbo

Hoe dat evidence based werken eruitziet is terug te zien op ggzstandaarden.nlEr dient, ook in de GGZ, die blijkbaar happily het managementmumbojumbo overneemt dat we van elders kennen, vooral maakbaar, meetbaar en controleerbaar gewerkt worden. Dat niet alles wat van belang is in het leven en zeker ook niet in de psychiatrie overduidelijk niet eenduidig meetbaar is, doet daar blijkbaar niet aan af.

Meten en het McNamara-effect in de GGZ

Dat men dus alleen maar beperkt kan meten en vergelijken, maakt dat de focus ook op die dingen ligt die wél het best meetbaar zijn, maar er niet per se het meest toe doen. Deze blinde vlek bestaat niet alleen binnen de GGZ overigens. Die blinde vlek is een breder probleem, dat cijfers somehow wetenschappelijker gevonden worden dan andere kennis. Ik kan hier een heel betoog over houden en wie weet, doe ik dat ook nog weleens in de toekomst, maar voor dit moment wil ik verwijzen naar het McNamara-effect. Meten is dus niet altijd weten. Dat u het weet.

* Lees ook: Deze tien vragen helpen je om te kijken of je teveel stress hebt *

Diagnoses op basis van de DSM zijn niet zo wetenschappelijk als ze zich voordoen

20211229 we zijn god niet Patiënten in de psychiatrie ervaren de tekortkomingen van het classificeringssysteem en het streng opleggen van protocollen in de hulpverlening. Hierdoor herkennen zij zichzelf niet in de diagnose. En ook de behandeling schiet voor hen tekort. Andersom zien de hulpverleners zelf ook dat het kader waarin ze professioneel zijn opgeleid tekortschiet in de benadering en behandeling van hun patiënten, aldus We zijn God niet. De diagnose is gebaseerd op een beroerd systeem dat onvoldoende wetenschappelijk is en de behandeling is niet zo eenduidig als bij bijvoorbeeld het zetten van een gebroken been.

* Lees ook: Gevoelsarm: over Bram Bakker die psychiater af is *

Beperkende protocollen voor psychiatrische behandeling

Er zijn wel DBC’s, dit zijn lekker technocratische Diagnose-Behandel-Combinaties die voorgeschreven en geprotocolleerd worden. Maar de uitkomst is minder helder en eenduidig dan bij dat gebroken been. Als dat goed gezet is, is het na een 6 tot 8 weken in het gips weer zo goed als nieuw en loopt de patiënt daarna weer als een kievit. Misschien moeten de spieren weer wat aansterken, maar dat is het dan ook wel. Zo helder liggen behandelingen in de GGZ niet. Psychische problemen zijn diep menselijk en hebben zo bezien ook allemaal hun eigen variaties, zowel genetisch als omgeving als de wisselwerking daartussen. Natuurlijk kan je het lijdende brein proberen te overdrachtelijk te gipsen, maar dat is toch niet helemaal hetzelfde. Niet alles is meetbaar.

* Lees ook: Levend verlies: rouwen om wat er juist wel altijd is *

Evidence based werken werkt in de praktijk niet door het magere bewijs

we zijn god niet zinvollerleven.nlDus dat wetenschappelijke bewijs uit die evidence based behandelingen is in wezen nogal mager. Ook de hulpverleners tasten deels in het duister. Er is gewoon heel veel wat we (nog?) niet weten, of wat we misschien wel nooit kunnen weten. Of wat niet goed eenduidig te meten is. Of waar niet een mooie eenduidige protocollaire behandeling voor bestaat. Gewoon omdat mensen verschillen. In hun genetische samenstelling, in de omgeving waarin ze zijn opgegroeid, in hun levenservaringen, in hun neurale verbindingen. En dat is niet erg.

* Lees ook: Dit zijn de 10 basisvoorwaarden voor
een waardig en bloeiend leven *

We zijn God niet: iets doen werkt altijd beter dan niets doen

Het pleidooi in het boek van Van Os en Van Spronsen  “We zijn God niet” lijkt ook de kant op te gaan dat het vooral zaak is de ander te ontmoeten waar hij of zij is en een stukje met hem of haar op te lopen op het pad van dat psychische lijden. Wanneer onderzoek naar psychiatrische behandelingen wordt gedaan wordt er vaak gekeken naar ‘iets doen’ ten opzichte van ‘niets doen’. Bijvoorbeeld mensen die op een wachtlijst staan. Iets doen, wat dan ook, iemand aandacht geven, zal iemand die lijdt altijd beter doen dan aan zijn of haar lijdende lot worden overgelaten. Het is de vraag of die ene behandeling dan werkt, of dat bijna elke behandeling werkt, mits de hulpverlener de hulpvragende daadwerkelijk ontmoet als mens op zijn pad en in aandacht helpt dat leed te dragen, te duiden en te verlichten.

Wetenschap moet niet te religieus worden

Wetenschap is altijd een work in progress. Dat vergeten de verzekeraars en de beleidsmakers in de gezondheidszorg weleens. Die willen vooral meten, protocollen, SMART werken en een smakelijke set kpi’s die het resultaat meetbaar maken. Ik ben niet tegen wetenschap. In tegendeel. Kijk eens wat ‘we’ nu kunnen met de covidvaccins! Stukjes mRNA in minuscule vetbolletjes plaatsen en zo een doorlopend aanpasbaar vaccin maken. Fantastisch toch?! Maar laten we wetenschap en evidence based werken niet te religieus benaderen en belangrijker maken dan het is.

* Lees ook: Trauma als kind leidt tot blijvende veranderingen in hersenen *

Een psychiatrische diagnose is geen exacte wetenschap

we zijn god niet Jim van Os

Ben ik daarmee een wappie? Zeker niet. Het is ook juist wetenschappelijk om te zien dat wat we nu weten en doen beperkt is, met de kennis van nu, die over een jaar of een decennium of wat achterhaald zijn. Laten we de mens achter de patiënt weer zien. En de mens achter de hulpverlener. En laat die elkaar zien en ontmoeten en samen moedig voorwaarts ploeteren. Laten we minder technocratisch worden. Laten we niet doen alsof de GGZ een bedrijf is en een psychiatrische diagnose exacte wetenschap. Dat zijn ze niet. En erkenning is de eerste stap naar een (betere) oplossing. Amen. Wordt vervolgd.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here